Chocoa festival: afschuiven van de verantwoordelijkheid kan niet langer

Foto: Department of Foreign Affairs and Trade

VERSLAG – Bijna een jaar geleden schreef Susanne van der Kooij voor Vice Versa twee blogs over Chocoa, het jaarlijkse event dat zich richt op de verduurzaming van de cacao- en chocoladeketen. Dit jaar was Susanne weer van de partij tijdens het congres. Wat is er het afgelopen jaar gebeurd? Is er al een verbetering te herkennen ten opzichte van vorig jaar? En wat zijn de knelpunten die komend jaar aangekaart zullen worden?

Afgelopen week, van 3 tot en met 7 februari, vond in de Beurs van Berlage het jaarlijkse event Chocoa plaats. Wat vier jaar geleden klein begon in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, is nu uitgegroeid tot een vijfdaags event in de Beurs van Berlage met een cacao trade-fair, chocoladediner, chocolade conferentie en een heus een chocoladefestival. Het doel van Chocoa is dan ook het bij elkaar brengen van alle actoren in de keten om de verduurzaming van de cacao- en chocoladesector te stimuleren. Ik was voor de vierde keer op rij aanwezig en voelde me als een vis in het water in dit chocoladewereldje. Om een beeld te schetsen van wat er in de cacaosector speelt, heb ik een kort verslag geschreven over de conferentie die op vrijdag 5 februari plaatsvond. 

Good cocoa better chocolate

Jack Steijn, medeoprichter en organisator van Chocoa, trapt het begin van de conferentie af met een korte terugblik op de afgelopen jaren Chocoa: het eerste jaar lag de focus op de fine flavour, hoge kwaliteit nichemarkt in de chocoladesector, jaar twee draaide om certificering en publiek-private partnerschappen als middelen voor verduurzaming terwijl afgelopen jaar de nadruk werd gelegd op de opkomst van het midden-markt segment en de potentie van marktdifferentiatie op basis van kwaliteitsverschillen.

Nog steeds is dat het motto van Chocoa: good cocoa, better chocolate. Oftewel goede cacao geproduceerd onder duurzame omstandigheden wat leidt tot ´betere chocolade´. Er zijn dus behoorlijk wat trends van de cacaosector hiervan af te leiden en het laat zien dat er veel gebeurt tijdens het proces van verduurzaming. Dit jaar is er met name aandacht voor de toekomst: een voorbereiding voor de nieuwe generatie. Oftewel: de keuzes van vandaag zijn van grote invloed op de toekomst. Hoe kunnen de juiste keuzes en innovatieve oplossingen de benodigde veranderingen teweeg brengen? Om hier een beeld van te schetsen, loop ik stap voor stap de keten door met aandacht voor de boer, de verwerker, de chocolademaker, de retailer en de consument.

1. Kleinschalige cacaoboer of grootschalige plantagehouder?

Waar het een paar Chocoa’s geleden ging over het bereiken van zoveel mogelijk boeren, werd deze Chocoa voorzichtig geopperd dat er teveel boeren zijn. Ook al gebeurt er nog zoveel in de sector, door het grote aanbod van boeren die een inkomen uit cacao willen halen blijft de prijs laag. Cacao blijft een traditioneel ‘poor man’s crop’ wat boeren niet uit de armoede zal leiden. Cacaoboeren hebben geen keus: de meeste boeren zijn cacaoboer by default, niet by choice.

Ook de houding van de boer komt vaak ter sprake: volgens Mirjam van Leeuwen van de Ghanese boerenorganisatie Cocoa Abrabopa moet er gekeken worden naar de ‘serious cocoa farmers with a capital S’. Want niet iedere boer is serieus bezig met het produceren van cacao. Dus als we het over boeren in de toekomst hebben, moeten we het over de serieuze boer hebben. ‘De ondernemende boer’ wordt vaak aangekaart tijdens de conferentie. Dit is de cacaoboer van de toekomst. Volgens Sharon Hesp van consultancy NewForesight zal het in de toekomst niet meer gaan om de tweesplitsing tussen kleinschalige keuterboeren en grootschalige plantages, maar om de ondernemende boer die grote volumes van hoge kwaliteit cacao produceert. Volgens Hesp moeten we niet kijken naar bottom line strategies waarbij er wordt gekeken naar een stapsgewijze verbetering vanaf de huidige situatie, maar een van boven naar beneden gerichte aanpak hanteren: hoe ziet duurzaamheid er uit en hoe komen we daar.

Deze visie sluit aan bij de presentatie van Alex Bruijnis, voorzitter van de international cocoa organization en senior beleidsmedewerker bij Economische Zaken. Volgens Bruijnis moet de cacaoproductie zich ontwikkelen naar een model waarbij 10 procent van de cacao op grote plantages geproduceerd wordt, die tegelijkertijd als centra voor innovatie kunnen dienen, en 90 procent op de traditionele manier door kleine boeren. Deze durven vaak niet het risico te nemen hun gebruiken te veranderen. Naast de voordelen zoals schaal, moderne technologieën, traceerbaarheid en hoge productiviteit, bieden plantages de mogelijkheid innovaties en technologieën uit te proberen. Deze kennis kan hierna doorgegeven worden aan de kleinschaligere boeren wat zal leiden tot zowel spillover effects, commerciële links en een duurzamere cacaosector.

2. De verwerkingsindustrie als middenman?

De verwerkingsindustrie wordt dit jaar vertegenwoordigd door Willem Zimmerman, proces-manager bij Cargill, een van de grootste cacao verwerkers ter wereld. Hij vertelt: ‘De verwerking van cacao wordt door beide kanten van de keten beïnvloed.’ Aan de ene kant is er de aanbodkant, zoals de cacao productie en cacao-inkoop. Door de prijsstijging van cacao van afgelopen jaar is cacao duurder geworden. Tegelijkertijd is er de vraagkant, vertegenwoordigd door de retailer en de consument. Hier ziet men, volgens Zimmerman, een trend van lage chocoladeprijzen, door de verkoop van het goedkope chocoladesegment gestimuleerd door de vele aanbiedingen. Dit zet druk op de prijs: hogere cacaokosten en lagere chocoladeprijzen. In dit klimaat moet de verwerkingsindustrie werken. Hij schuift hiermee, naar mijn mening, de verantwoordelijkheid af naar andere actoren in de keten. Dit blijft ook in het publiek niet onopgemerkt, maar Zimmerman blijft er bij dat de verwerkingsindustrie vooral gezien moet worden als een middel is om de situatie te verbeteren. Een ander positief geluid volgens Zimmerman is de investering in capaciteit in cacao producerende landen. Volgens hem leidt dit tot positieve effecten voor de lokale bevolking: zij worden namelijk opgeleid om de fabriek te leiden. Na een aantal jaar zijn deze mensen volledig bekwaam en zelfs in staat collega’s uit andere landen training te geven. Dit is een bewijs van de positieve impact dat kennis, skills en scholing kan hebben.

3. Kiezen tussen chocoladerepen

Dit jaar lag de nadruk minder bij de chocolademaker, maar werd er wel in het algemeen gepraat over de markt van chocolade. Vorig jaar was dit hét thema van Chocoa: markt differentiatie en segmentatie. Na afloop waren er echter nog steeds veel vragen onbeantwoord. Daarom heeft het KIT, in samenwerking met Wageningen-student Matti Abdulmalik, een eerste rapport uitgebracht over de markt differentiatie in de chocolade markt in Nederland. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de conventionele sector, het hoogwaardige segment (fine flavour) en het opkomende middensegment. In deze laatste categorie vallen onder andere Tony’s Chocolonely, Lindt en Green & Black chocolate. Naast het feit dat de segmenten verschillen qua oorsprong, prijs, kwaliteit en schaal heeft ook ieder segment heeft een andere kijk op duurzaamheid: bij de conventionele sector wordt de focus op certificering gelegd, bij de midden-markt op certificering maar ook branding en het verhaal achter de reep terwijl bij fine flavour chocolade de nadruk ligt op het verhaal, het bean2bar concept en de traceerbaarheid door de hele keten. Deze opkomende middenmarkt heeft een aantal voordelen: het vergt transparantie en traceerbaarheid, het biedt meer keuze aan de consument, het creëert een kans voor alternatieve business modellen en kan een risicomanagement strategie zijn voor bijvoorbeeld boeren bedrijven en overheden.

4. De rol van de retailer

Voor het eerst dit jaar werd de rol van de retailer besproken vanuit het perspectief van de retailer. Andrea Bolhuis, consultant bij KPMG maar voorheen specialist duurzame productie bij Ahold, begint met een schets van de situatie: in Nederland is de meeste chocolade in de supermarkten gecertificeerd, Nederland is een echte frontrunner op dit gebied. Dit komt onder andere door invloedrijke ngo basis, een betrokken maatschappij en een competitieve retailmarkt. Wat opvalt is dat Bolhuis ons vertelt dat er maar weinig certificeringsmerken bestaan voor chocolade. Fairtade, UTZ Certified, RFA en Organic zijn daar de bekendste van. Ze maakt de vergelijking met de vissector waar er meer dan honderd mogelijke labels zijn. Dit is verrassend, omdat er in de cacaosector vaak gepraat wordt over de verwarring van de consument door de vele keuzes in labels. Vanuit het oogpunt van de retailer is dit dus niet het geval, in vergelijking tot andere producten.

Daarnaast benadrukt Andrea de positie van de retailer, waar volgens haar te simpel over wordt gedacht: er zit veel inefficiëntie in de ketens en als retailer werk je met veel kleine sub-handelaren waardoor het niet duidelijk is waar het product vandaan komt. Hier kunnen nog veel stappen gemaakt worden, te beginnen bij meer transparantie en samenwerking in de keten.

5. Chocoladeliefhebbers

Als laatste actor in de keten staat de consument het verste weg van de cacaoproductie en voelt hierdoor misschien wel de minste verantwoordelijkheid. Volgens Bolhuis verwacht de consument van de retailer duurzame producten aan te bieden zonder de prijs te verhogen. Ze zijn niet bereid de hogere prijs te betalen. Dit creëert ook een probleem voor de toekomst: de jonge generatie, die de toekomstige boodschappen op zich zal nemen, geeft haar geld liever uit aan premium producten en niet aan grote aankopen tijdens de boodschappen. Ook Tony Lass van Fox Consultancy en al meer dan 30 jaar actief in de cacaosector, kaart dit aan: de consument denkt recht te hebben op goedkoop voedsel en deze houding moet veranderen. Consumenten moeten accepteren dat de prijs omhoog moet van het voedsel waar ze van houden. ‘We have had cheap food for far too long.’

En dus…

Kunnen we concluderen dat samenwerking de sleutel is tot een duurzamere sector. Afschuiven van de verantwoordelijkheid kan niet langer en het is goed om te zien hoe deze discussie gevoerd wordt tussen de verschillende actoren. Er zijn hier nog veel stappen in te maken en hierbij komt ook de rol van Chocoa weer kijken. Gelukkig gebeurt er al veel in de sector en er zouden meer showcases moeten zijn om te laten zien wat voor positieve dingen er al gebeuren.

Auteur
Susanne van der Kooij

Datum:
11 februari 2016
Categorieën: