(Post) 2015: Waar blijft die heilstaat?

Hoewel de datum dat de Millenniumdoelen gerealiseerd moeten zijn nog twee jaar van ons vandaag ligt, wordt er nu al volop vergaderd over de ‘Post 2015-agenda.’ Evert-Jan Brouwer, politiek adviseur van Woord en Daad, heeft daar zo zijn gedachten over.

Het is u niet ontgaan. Vanaf 2015 gaan we met zijn allen écht werken aan een betere wereld. Op dit moment zijn we bezig die wereld te omschrijven. En de stappen daar naartoe. Een ingewikkelde klus. Je doet het niet zomaar op een achternamiddag. Vanaf medio 2012 tot ergens in 2015 wordt er onvoorstelbaar veel vergaderd. Over wat wij als vaklui de ‘Post 2015-agenda’  noemen. Maar waar veel Nederlanders geen idee bij hebben.

Post 2015 gaat tenminste ergens over. VN Secretaris-Generaal Ban Ki-Moon sprak bij de aftrap van de discussie vorig jaar over een ‘future we want for all’. Daarbij had hij een rapport klaar met op de voorkant een kleine jongen met een wereldbol in zijn hand. De jongen glimlacht gelukkig. SG Ban zegt in het rapport dat de Post 2015 agenda zich moet richten op ‘inclusieve, op mensen gerichte, duurzame ontwikkeling van de wereld’. Je zou er zo voor tekenen.

Schone woorden

Niet alleen Ban spreekt schone woorden. De internationale ‘Beyond 2015’-coalitie, waar 620 organisaties aan deelnemen, heeft ook een projectie gemaakt van de gewenste wereld: ‘Een rechtvaardige, duurzame wereld waar ieder mens veilig en weerbaar is, welzijn geniet, en van wie de mensenrechten gerespecteerd worden. Een wereld waarin politieke en economische systemen zorgen voor het welzijn van alle mensen binnen de grenzen van de natuurlijke hulpbronnen van onze planeet.’

Beyond 2015 breidt dat nog wat uit. Het is een wereld waarin ‘armoede is uitgeroeid, waar het algemeen belang voorrang heeft boven de belangen van een kleine elite, waar alle mensen toegang hebben tot de hulpbronnen die ze nodig hebben voor hun persoonlijke en sociale ontwikkeling…’  Waarin ‘vrede, zekerheid en veiligheid en realiteit zijn voor iedereen, waar instituties en systemen conflicten effectief oplossen, vrede en veiligheid bevorderen door ontwapening, afschaffing van kernwapens en onbelemmerde toegang tot rechtspraak’.  Tot de Nederlandse ondertekenaars van deze projectie behoren o.a. Aids Fonds, Oxfam Novib, Cordaid en Greenpeace.

Argwaan

Ondertussen wekt het wel wat argwaan dat veel professionals praten over Post 2015, maar zwijgen over (Pre) 2015? Als ik het mij goed herinner zouden in 2015 de zogeheten Millenniumdoelen gehaald moeten zijn. Toen de agenda van de Millenniumdoelen in 2000 werd gelanceerd, ging dat ook gepaard met loffelijke woorden. Op 8 september 2000 nam de Algemene Vergadering van de VN de zogeheten Millenniumverklaring aan: ‘We zijn vastbesloten… het hele menselijke geslacht van gebrek te bevrijden.’ Saillant detail: als het over armoedebestrijding, mensenrechten, vrede en veiligheid gaat, beloven de VN-lidstaten: ‘Wij zullen geen moeite sparen om…’ etc. Maar als het over  het milieu gaat, staat er: ‘Wij mogen geen moeite sparen om…’.

Even tussendoor: voor mij is het wat verwarrend wanneer men nu eigenlijk de wereldwijde armoede beëindigd wil hebben. Want Ban’s PR afdeling houdt nog een site draaiende waarop je exact kunt zien hoeveel jaren, maanden, dagen en uren we nog verwijderd zijn van het einde aan de armoede in 2015. Wat is het nou? Einde Armoede In 2015? Of Einde Armoede Post 2015?

Geen feestjaar

Iedereen weet het eigenlijk al: 2015 wordt geen feestjaar. Bijvoorbeeld niet voor mensen in fragiele staten. Want nu al is vrij zeker dat in die landen niet één van de acht Millenniumdoelen gehaald zal worden. En als we kijken naar de realisatie van alle acht doelen samen, is de voortgang op zijn zachtst gezegd oneven. Het glas is halfvol. Toch houdt Ban vol dat het halen van álle doelen in 2015, hoewel uitdagend, nog steeds mogelijk is.

Oorzaken voor het niet (volledig) halen van de doelen? Voedselcrisis, financiële en economische crisis, afnemende budgetten voor ontwikkelingssamenwerking, klimaatverandering die sneller gaat dan gedacht, conflicten die hardnekkig blijken, voortgaande bevolkingsgroei, veranderde politieke verhoudingen….x, y, z.

Op 19 februari nam ik deel aan een Partos bijeenkomst, bedoeld om te komen tot een gezamenlijk statement van natuur- en ontwikkelingsorganisaties over Post 2015. Er lagen repen Tony’s Chocolonely op tafel, blocnootjes met MDG-icoontjes erop, post-its en stiften. Het eindresultaat:  een notitie getiteld ‘Through the looking glass’. Op de bijeenkomst werden waardevolle dingen gezegd. Zo vroeg men aandacht voor verschillende visies op het goede. Men vergeleek onze westerse ideeën met het Afrikaanse ‘ubuntu’ en het Latijns-Amerikaanse ‘buen vivir’. Mooie levensconcepten waar Westerlingen wat van kunnen leren, in de omgang met elkaar en de natuur.

Harde werkelijkheid

Op weg van de Partos-bijeenkomst naar huis nam ik het wereldnieuws tot me: de zieke Chavez is uit Cuba teruggekeerd in Venezuela; Paralympic Pistorius is ten laste gelegd dat hij drie schoten op zijn vriendin gelost heeft; Nestlé haalt maaltijden uit de schappen omdat er paardenvlees in zit; het aantal in 2012 door stropers gedode olifanten is veel hoger dan het jaar ervoor. Dit is de harde werkelijkheid. Een werkelijkheid waarvan macht, eigenbelang, onrecht, armoede, ellende helaas integraal onderdeel uitmaken. Die werkelijkheid gaat onze eigen ontwikkelingssamenwerking niet voorbij. Zie het recente artikel op OneWorld over wie er rijk wordt van microkrediet.

Als je op weg gaat naar de Heilstaat, en je rijdt door de provincie Ontwikkelingssamenwerking, dan zie je heel wat wrakken in de berm, meestal van de merken Plan, Doel en Agenda. In de Tweede Wereldoorlog schreef de filosoof Karl R. Popper zijn beroemde boek The Open Society and Its Enemies. Hoewel ik als christen zijn visie op de betekenis van de geschiedenis niet deel, vind ik Poppers boek nog altijd een waardevolle kritiek op het blauwdrukdenken.

Ik ben niet tegen idealen. Vele idealen deel ik ook, zoals de inzet voor meer rechtvaardigheid. Ik geef ook de strijd tegen armoede niet op. Maar ik houd wel van een beetje Realpolitik. Alleen dan kom je van A naar Beter.

Liever een haalbaar werkplan

Ik ben ook niet tegen doelen en agenda’s. Woord en Daad heeft ook een jaarplan. Maar in plaats van een hoogdravende wensenlijst heb ik liever een haalbaar werkplan. Dat geldt denk ik ook voor veel Nederlanders die ontwikkelingssamenwerking wat moe geworden zijn.

Overigens zou een fundamenteel debat over de spanning tussen Gesinnungsethik en Verantwortungsethik aan de Post 2015-tafels niet verkeerd zijn. Met die spanning worstelen velen, ikzelf ook. Ik ben benieuwd waar we in zo’n debat op uitkomen.

Evert-Jan Brouwer, politiek adviseur Woord en Daad

Auteur
Selma Zijlstra

Datum:
05 april 2013
Categorieën: