Fairtrade goud: het begin is er

Dirk-Jan Koch, Speciaal Gazant Natuurlijke Hulpbronnen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken,  nam op 11 december de eerste ring van de nieuwe lading fairtrade goud in ontvangst.  Tijdens de Fairtrade Week in de eerste week van november werd de goudsmid registratietool gelanceerd door Stichting Max Havelaar. Hierdoor is het mogelijk voor goudsmeden om zich gratis te laten registeren. Sindsdien hebben tientallen goudsmeden zich aangemeld, waaronder goudsmid ‘Juffrouw Dubois’, de maker van de eerste Fairtrade gouden ring. Vice Versa woonde deze overhandiging bij en ging in gesprek met Dirk-Jan Koch.

Opgepropt staan we in de kleine goudsmederij van Juffrouw Dubois. Het programma van de delegatie van Buitenlandse Zaken, die deze dag allerlei bedrijven langsgaat om over fairtrade goud te praten, kon worden ingekort omdat ‘de rondleiding’ door de goudsmederij zich beperkt tot een stap links en een stap rechts. Ondanks dat ik normaal gesproken niets met sieraden heb, voelt het toch speciaal om bij de overhandiging van de eerste fairtrade gouden ring aanwezig te zijn.

Zelfs Dirk-Jan Koch is een beetje zenuwachtig en dan vraagt Juffrouw Dubois hem ook nog om een brander vast te houden zodat hij een stukje goud kan laten smelten. Om te weten hoe de rest van het proces verloopt kun je het beste zelf even langsgaan bij Juffrouw Dubois want door de hoeveelheid mensen in de kleine ruimte heb ik weinig van het tafereel kunnen aanschouwen.

En toen brak het moment aan om de gouden ring te overhandigen. Juffrouw Dubois geeft het doosje met de ring erin om te voorkomen dat het op een huwelijksaanzoek lijkt. Toch kan Koch wel wat hulp gebruiken want de ring uit het doosje halen lijkt geen gemakkelijke opgave. Op het verzoek van de fotografen moet hij op allerlei manieren de ring even vasthouden en zo wordt de ring al meer dan honderd keer gefotografeerd voordat zijn eigen vrouw hem mag bewonderen.

Groeiende interesse in eerlijk goud

Waarom al die heisa om een ring? Fairtrade goud is nieuw. We zijn inmiddels wel gewend geraakt aan alle fairtrade voedselproducten die je tegenwoordig in bijna elke supermarkt wel kunt kopen, maar fairtrade goud is minder vanzelfsprekend. In zijn boek De Congo Codes schreef Koch: ‘Op de één of andere manier interesseert het ons kennelijk bar weinig waar ons goud vandaan komt en hoe het is gewonnen.’

Ook Juffrouw Dubois krijgt veel verwonderende reacties als ze begint over haar eerlijke goud: ‘Maar, bestaat dat dan?’ of ‘fairtrade goud? Daar heb ik nog nooit van gehoord.’

Toch is de interesse in eerlijk goud ook op de één of andere manier gegroeid. ‘Het is al een aantal jaren mogelijk om je te laten certificeren als goudsmid, maar dat kostte ongeveer 500 euro. Door het initiatief van stichting Max Havelaar kunnen kleine goudsmeden zich gratis laten registreren,’ vertelt Koch. Het is niet zo dat alle kleine goudsmeden voor een aparte licentie hoeven te zorgen. Het gaat er om dat de hoofdinkoper van goud gecertificeerd is en de kleine goudsmid moet alleen aan kunnen tonen waar het goud is gekocht.

Door de kosten die eraan verbonden zijn en simpelweg omdat er nog geen vraag was voor eerlijk goud, waren er maar een stuk of tien goudsmeden gecertificeerd. Sinds de lancering van de registratietool hebben zich al zo’n 20 goudsmeden aangemeld. Koch: ‘Dat is al een verdriedubbeling van het aantal, terwijl het al een paar jaar mogelijk was om je te laten certificeren’. Koch hoopt dat de consumenten steeds meer naar eerlijk goud zullen vragen, net zoals het met koffie is gegaan.

Per goudmijn passende doelen stellen

Volgens Koch moet je heel kritisch per land bekijken hoe je stappen zou moeten maken tot het verduurzamen van de goudsector. ‘Wat je in Congo tegenkomt is anders dan wat je in Kenia tegenkomt. In Congo moet je al blij zijn als het goud niet tot conflicten leidt en dat mensen niet worden gedwongen om goud te delven. Daar ga je niet eens aan de slag met milieu, maar zorg je er in eerste instantie voor dat je geen conflicten financiert,’ vertelt Koch.

Als ‘de basis’ eenmaal is gerealiseerd ga je pas kijken hoe je ervoor kunt zorgen dat er in goudmijnen op een milieuvriendelijke manier wordt gewerkt en dat de mijnwerkers een eerlijk loon ontvangen. En wat doe je dan met de goudmijnen die wel door conflicten geteisterd worden? Koch meent dat je deze mijnen het beste kunt droogleggen. Je moet ervoor zorgen dat niemand meer bij de betreffende mijn goud wil kopen, maar dat is wel een behoorlijke uitdaging. Toch is Koch hoopvol: ‘Bij de diamanten is het gelukt, dus het kan zeker en waar en wil is, is een weg.’

Het is echter niet de bedoeling dat hele landen worden geboycot. Volgens Koch heeft ieder land bepaalde mijnen die wel aan de standaarden voldoen, dus zou je mensen die hun zaken wel op orde hebben daarmee straffen.

Combinatie hulp en handel

Op de weg naar eerlijk goud is het van belang dat iedereen daaraan bijdraagt. Koch: ‘Je hebt activisten nodig die gaan demonstreren om de boel op stelten te zetten bij een groot bedrijf als dat over de schreef gegaan is, je hebt ngo’s nodig die onderzoek doen om gedegen feiten boven tafel te krijgen en je hebt zakenmensen nodig die geld willen investeren in schonere mijnen. Dus voor iedereen is er een rol te spelen om sector te verduurzamen.’

Een cruciale rol is die van de grote smelterijen. ‘Die smelterijen moeten het kaf van de koren scheiden. Die moeten zeggen: dit wil ik wel, dit wil ik niet, en dit is een twijfelgeval waartegen ze zeggen dat ze nog een jaar hebben om de boel op orde te krijgen en zo niet, dat ze op de zwarte lijst worden gezet’, aldus Koch. Het is aan de smelters om zo goed mogelijk hun risico’s te analyseren.

Ook voor de overheid is er een taak weggelegd. Momenteel is het Ministerie van Buitenlandse Zaken bezig met een positioneringsonderzoek om erachter te komen wat de overheid kan doen om een versnelde transformatie naar goed goud te bewerkstelligen. Er zijn meerdere mogelijkheden vertelt Koch: ‘We kunnen ervoor zorgen dat er meer vraag komt naar goed goud van de consumenten, waarvoor misschien een consumentencampagne moeten komen. Een andere optie is een platform opzetten om alle grote bedrijven en alle goudsmeden bij elkaar te laten komen om gezamenlijke doelen te stellen en eventueel convenanten te sluiten zoals we bij de steenkolen is gedaan. We zijn nu nog echt in de exploratiefase, het enige wat we weten is dat we een inhaalslag moeten maken maar hoe we dat precies gaan doen, daarvoor zijn we nu met iedereen aan het praten.’

Begin volgend jaar, wanneer het positioneringsonderzoek is afgerond, gaat het Ministerie van Buitenlandse Zaken concrete doelen stellen en worden deze aangekondigd. Koch wil graag dat Nederland weer koploper wordt, net zoals de rol die Nederland heeft gespeeld met Max Havelaar in de cacao en de koffiesector. Maar wat Koch het belangrijkste vindt is ‘dat fairtrade goud de regel is en niet de uitzondering.’

Auteur
Iris Visser

Datum:
18 december 2014
Categorieën:
Tags: