Alarmbel slaat voor meer dan alleen poliocampagne

De World Health Organization (WHO) heeft groot alarm geslagen: de verspreiding van polio is een ‘buitengewone gebeurtenis’ en uitgeroepen tot noodsituatie voor de volksgezondheid van internationaal belang. Willem van de Put, directeur van  HealthNet denkt dat het niet alleen de poliocampagne is die op het spel staat. ‘Een virus reist met de snelheid van een vliegtuig en heeft geen visum nodig.’ En laat zien hoe je met ‘soft power’ het probleem te lijf kan gaan. Vrouwen spelen daarin een cruciale rol.

Na decennia van strijd tegen het polio-virus zijn er nog slechts drie landen die endemische poliotransmissie moeten beëindigen: Pakistan, Afghanistan en Nigeria. En zelfs in deze landen is het virus in het nauw gedreven in afgelegen gebieden. Maar nu blijkt het virus zich weer te verspreiden, naar landen als Syrië en Irak.

HealthNet is betrokken bij de strijd tegen polio in Afghanistan en Pakistan. Sommige mensen vroegen ons bij het horen van dit nieuws hoeveel honderden mensen nu plotseling gestorven zijn aan polio. Maar dat is niet het probleem: in 2013 waren er slechts 14 gevallen in Afghanistan en 93 in Pakistan. En ze sterven ook al niet. Daarom denken we dat het alarm van de WHO wat toelichting behoeft. Want er staat meer op het spel dan de het polio-eradication programma .

Dat dit programma (het Global Polio Eradication Initiative) in gevaar komt terwijl het karwei bijna geklaard is, is natuurlijk erg genoeg. Polio is een van de weinige ziekten die effectief kunnen worden uitgeroeid – het virus kan niet buiten het menselijk lichaam overleven. En een van de interessante universalia in de menselijke ervaring is dat niemand er voor kiest te leven met de gevolgen van polio. Daarom is vaccinatie cruciaal – en ook nog eens eenvoudig en goedkoop. Dus waarom is het nog niet klaar?

Explosief

Sommige mensen denken dat ze geen vaccins mogen gebruiken omdat het zou interfereren met de wil van God. Anderen geloven dat vaccins niet te vertrouwen zijn: vijanden die ziekte of onvruchtbaarheid willen veroorzaken zouden ze hebben besmet. Wanneer deze ideeën zich mengen wordt de situatie explosief. En dat is precies wat er gebeurt in de landen waar polio zich weer verspreidt. Alle drie de gebieden waar de polio campagne nu vastzit liggen in zogenaamd fragiele staten, waar opstandelingen in oorlog zijn met overheden, waar de strijd om macht wordt uitgevochten over de hoofden van gewone mensen. In Pakistan zijn in de afgelopen twee jaar 30 polio vaccinateurs vermoord.

De WHO roept op tot actie van de overheid – en als VN-agentschap kan het ook niet meer doen. De plaatsen waar de poliocampagne vastgelopen is liggen buiten controle van welke regering dan ook. Dus wat betekent dat, en wat kan er worden gedaan ?

Alarmbellen

Wat dit betekent is dat de alarmbellen over meer gaan dan alleen de poliocampagne. Gezondheid is een wereldwijd probleem. De intensiteit van menselijk contact, het enorme volume van reisverkeer, voor werk, toerisme of migratie maakt dat de verspreiding van virussen over lange afstanden sneller dan ooit tevoren in de geschiedenis gebeurt. Een virus reist met de snelheid van een vliegtuig en heeft geen visum nodig. De tijd is al lang voorbij dat de gezondheidsrisico’s lokale of zelfs regionale aangelegenheden zijn en door lokale overheden kunnen worden gecontroleerd. Wat er op het spel staat kan nog veel dramatischer zijn dan het poliovirus: ook de griep-pandemie, waarvan wetenschappers weten dat die ooit zal komen, komt uit deze zelfde hoek. Niemand weet wanneer, maar dit WHO signaal geeft duidelijk aan van waar het kan worden verwacht.

Wat gedaan kan worden, is gebruik maken van een andere kijk op ‘fragiliteit’ en ‘veiligheid’.  De veiligheidsagenda en de ‘ oorlog tegen terreur ‘ hebben de internationale agenda meer dan dertien jaar gedomineerd. Plaatsen zoals het noordwesten van Pakistan, Afghanistan, het noorden van Nigeria, de Hoorn van Afrika en delen van het Midden-Oosten waren – en worden – gezien als een gevaar voor de rest van de wereld. De respons was voornamelijk gewapend en gewelddadig – en het hielp niet. Verzet en weerzin tegen westerse mogendheden is gegroeid en wordt nu uitgedrukt in acties als het vermoorden van vaccinateurs. ‘Harde macht’ heeft niet geholpen. Sterker nog, als de WHO waarschuwing iets zegt, dan is het dat de risico’s zijn toegenomen. De politieke veiligheidsagenda heeft de wereld niet veiliger gemaakt .

Soft power

Wat nu wel gedaan kan worden, en wat wij al doen, is niet erg ingewikkeld en niet duur. HealthNet vecht tegen polio in Afghanistan met wat ‘soft power’ genoemd zou kunnen worden. Meer dan tweeduizend vrijwilligers werken met ons samen in de poliocampagne. Het zijn lokale mensen, van alle plaatsen en provincies, en meestal vrouwen. Zij kennen hun buren, familie en vrienden, en ze kunnen de gevaren en voordelen van vaccinatie bespreken. Ze worden niet beschouwd als onderdeel van een buitenlandse macht die ergens op uit is.

Jazeker, er zijn ook aanvallen geweest op onze vrijwilligers. Maar er vielen geen doden. En ze waren in staat om hun werk voort te zetten, en de aanval zelf in het gesprek op te nemen. Zo gaan ze door met praten en mensen proberen te overtuigen van de voordelen van bescherming tegen polio. Niet iedereen wordt overtuigd, maar de discussie is in elk geval geopend, en zal blijven voortduren. En daarmee worden ook de discussies over andere sociale, gender- en gezondheidsonderwerpen voortgezet. Deze vrouwen zijn in staat om sociale verandering in afgelegen gebieden in Afghanistan te bewerkstelligen. Zij bewijzen hoe de buitenwereld een karikatuur van het beeld van Afghanistan heeft gemaakt.

Dit kan ook gedaan worden in Pakistan en Nigeria. Het gaat erom met mensen te praten, in plaats van ze te laten zien wie de baas is. Dat spel kennen ze maar al te goed: zowel leiders en volgers zijn hun hele leven hier mee bezig. Ze zijn dan ook niet snel onder de indruk van ‘ hard power’. Maar als het gaat om nieuwe informatie blijken de verschillen. Leiders vrezen deze soft power. Maar gewone mensen zijn altijd geïnteresseerd. Ze kunnen worden bereikt met lokale mensen. Zonder de toeters en bellen van de UN en NGO wereld. Het creëren van verandering door te praten met de gewone mensen is mogelijk. En het kan ook nog een betere manier zijn iets duidelijk te maken over democratie.

Auteur
Willem van de Put

Datum:
13 mei 2014
Categorieën: