Het belang van een diepgaande stakeholder-analyse

© Leonard Fäustle

COLUMN – Wie een projectvoorstel indient zonder gedegen stakeholder-analyse heeft geen schijn van kans op een positief onthaal. En terecht. Een stakeholderanalyse is van groot belang om inzicht te krijgen in de partijen die bij de uitwerking van de projectplannen moeten worden betrokken. Wie heeft er baat bij onze plannen, wie is tegen? Uit welke hoek kunnen we positieve bijdragen verwachten, en welke spelers gaan mogelijk dwarsliggen omdat hun belangen niet gediend worden? Dit soort zaken kunnen maar beter van tevoren bedacht worden, zodat we weten wie onze samenwerkingspartners zijn en welke spelers een rol hebben in de besluitvorming.

In ons werkveld merk ik dat er weinig variëteit zit in de stakeholder-analyses. De nadruk ligt op het begrijpen van de belangen en invloed/macht in relatie tot de projectdoelstellingen. Maar de analyse blijft vaak oppervlakkig. We bestuderen het speelveld, brengen de voor- en tegenstanders in kaart, en maken een inschatting van hun belangen en invloed. Weinig komen verder dan een interest/influence matrix. Hoewel deze matrix belangrijk is, geeft ze een te beperkt beeld, een te beperkt begrip van de realiteit. We moeten dieper duiken: waar ligt de oorsprong van bepaalde belangen? Waar komt macht en de verdeling van macht vandaan? Welke motieven hebben mensen om mee te gaan met de veranderingen, of juist weerstand te bieden?

Het gebrek aan diepte vertaalt zich in de reacties van mensen op tegenvallende resultaten. Een voorbeeld: in een training voor een Zwitserse ontwikkelingsorganisatie beklaagde een projectleider zich over de houding van de overheid in een partnerland. Een jaar na aanvang van een project, met een financiering van maar liefst 10 miljoen euro, was er nog niets gerealiseerd. Het ging nota bene om een project voor het bouwen van waterreservoirs voor lokale boeren, zodat deze ook in tijden van droogte de akkers kunnen irrigeren. Ook voor de overheid in het partnerland een belangrijke kwestie. Onbegrip overheerste bij de Zwitserse betrokkenen. Ze spraken over ‘gebrek aan politieke wil’ en ‘irrationeel gedrag’ van de betrokken hoofdpersonen. ‘Ze zeggen ja maar we zien nee.’ Stopzetten van de financiering leek de beste optie. In mijn optiek een illustratie van het eigen falen.

Om de beslissingen van stakeholders te beïnvloeden, is het essentieel dat we meer begrijpen. Weten door wie de officiële besluitvormers beïnvloed worden en welke invloedrijke individuen binnen het ministerie voor- of tegenstander zijn van de verandering. Begrijpen welke krachtenvelden er spelen in relatie tot andere betrokkenen, zoals andere betrokken ministeries, uitvoerende instanties, lokale overheden en boerenorganisaties. Weten welke incentives de hoofdrolspelers ontlenen aan hun positie in het speelveld en welke motieven ze hebben om de status quo te behouden. Het kennen van de belemmeringen van bijvoorbeeld de lokale overheden en boerenorganisaties om invloed uit te oefenen op de bouw van de waterreservoirs. Niemand verandert zomaar. Er moet voldoende stimulans zijn die opweegt tegen de kosten en mogelijke risico’s. Stakeholders besluiten mee te gaan met de verandering, of niet, op basis van een analyse, meestal intuïtief en soms berekenend.

Willen we daadwerkelijk een bijdrage leveren aan pro-poor ontwikkeling dan kunnen we niet aan de oppervlakte blijven. We moeten onze kennis vergroten over de afwegingen van stakeholders. Anticiperen en snappen in welk speelveld ze wonen, werken, ademen, hoe ze beslissingen nemen en besluitvormingsprocessen beïnvloeden. Alleen dan kunnen we oplossingen vinden als projecten vastlopen en resultaten tegenvallen.

Hoe kunnen we dat doen? Door stakeholderanalyse te zien als een proces waarbij we gebruikmaken van verschillende instrumenten op verschillende momenten. Een continue ontwikkeling van het begrijpen van stakeholders in hun omgeving met als doel meer grip te krijgen op de afwegingen die mensen maken om veranderingen te accepteren dan wel te blokkeren. Als we erkennen dat niemand per se ‘irrationeel’ handelt, wordt het een uitdaging om ogenschijnlijk irrationeel gedrag te ontraadselen. Begrip is het begin van de zoektocht naar de juiste aanknopingspunten. Een zoektocht die tijd vergt. En geduld. Niet eendimensionaal, maar 360 graden. Veel vragen en nog meer observeren. Alleen dan maken we de juiste keuzes om onze kansen op succes te verhogen. Snorkels af, duikpak aan. De diepte in!

Auteur
Ingrid Plag

Datum:
26 oktober 2015
Categorieën: