Vredeszaaiers en Bijbelse drijfveren

Kathleen Ferrier neemt de special in ontvangst

Afgelopen dinsdag nam oud-politica Kathleen Ferrier de Vice Versa special over Bijbelse inspiratie in ontvangst. Wat is het belang van religie in ontwikkelingssamenwerking? Deze vraag stond centraal tijdens de bijeenkomst. Zeker na de aanslagen in Parijs is het verleidelijk om alleen de negatieve kanten van religie te belichten. Maar dat religie ook een belangrijke positieve rol speelt, bewezen de aanwezige sprekers.

‘Ik ben erg vereerd dat ik dit speciale nummer, dat iedereen al gelezen schijnt te hebben, in ontvangst mag nemen.’ Met een grote glimlach kijkt Kathleen Ferrier de zaal in. De oud CDA-politica is even terug uit Hong Kong, waar ze sinds anderhalf jaar woont. Met twinkelende ogen neemt ze de Vice Versa special ‘over Bijbelse inspiratie’ aan uit handen van Brenda Bartelink.

Eerder schetste Bartelink (van kenniscentrum Religie en Ontwikkeling) in het openingswoord een korte impressie van het themanummer dat ze in haar hand houdt. Zo beschrijft ze Monseñor Henao, de directeur van Caritas Colombia, een katholieke liefdadigheidsinstelling in Colombia. In het land, waar al 60 jaar een bloedige oorlog woedt en waar 80% van de bevolking katholiek is, leidt hij jongeren op tot “vredeszaaiers”, om te voorkomen dat ze in gewapende groepen of de drugshandel belanden.

De positieve blik is typerend voor de sfeer van de lancering. Zeker na de aanslagen in Parijs is het verleidelijk om alleen de negatieve kanten van religie te belichten. Maar dat religie ook een belangrijke positieve rol speelt, bewijzen het themanummer en de aanwezige sprekers. Zo beschrijft Lydwien Batterink, een van de auteurs, hoe religie kan bijdragen aan conflictoplossing en vredesopbouw. ‘In landen waar een conflict heeft geheersd, zijn religieuze insituten vaak de enige werkende structuren. Samen met belangrijke religieuze waarden als verzoening en vergeving kan dat een basis zijn voor de verdere opbouw van het land.’

Religieuze identiteit

‘Ontwikkelingsorganisaties kunnen niet om de rol van religie in het Zuiden heen,’ schrijft hoofdredacteur Marc Broere in het voorwoord van het themanummer. Maar hoe staat het met de ontwikkelingsorganisaties in het grotendeels ontkerkelijkte Nederland? Voor de aanwezige organisaties lijkt hun religieuze identiteit nog altijd een belangrijke factor. Gezien de religieuze achtergrond en oorsprong van veel Nederlandse ontwikkelingsorganisaties is dat misschien ook niet verwonderlijk.

Gonda de Haan, Ton van Groeneveld en Jan Lock over religie in ontwikkelingsorganisaties

‘We hebben een katholieke traditie en achterban, dus mensen moeten zich thuis blijven voelen bij de organisatie’, vindt Ton van Groeneveld van Mensen met een Missie. Samen met Gonda de Haan (ICCO/KerkinActie) en Jan Lock (Woord en Daad) heeft hij achter de interviewtafel plaatsgenomen voor een driegesprek. Van Groenevelds woorden zijn kenmerkend voor alledrie de organisaties: hun identeit –zij het protestantse of katholieke – vormt niet alleen een belangrijke gemeenschappelijke basis van de
organisatie maar fungeert ook als middel
om met de achterban verbonden te blijven.

De terugloop in subsidies voor ontwikkelingsorganisaties heeft er voor veel organisaties tot geleid dat de religieuze identiteit van de organisatie verder geaccentueerd wordt. ‘Al is dat een proces dat al langer aan de gang is,’ licht Gonda de Haan toe. ‘Toch zijn de kortingen op overheidssubsidies voor ontwikkelingssamenwerking een reden voor Kerk in Actie om haar protestantse identiteit meer te benadrukken.’

Voor Jan Lock van het protestantse Woord en Daad blijkt die identiteit belangrijk.
Woord en Daad is vanuit orthodox protestantse achterban opgericht. Woord en Daad
voelt zich geworteld in die achterban en wil dat ook graag zo houden. Daarom is het
belangrijk dat mensen die in Woord en Daad werken die achterban verstaan. Vanuit die
vaste basis binnen de organisatie staat hij open om met andere religies samen te
werken maar is het personeelsbestand een afspiegeling van de achterban.

Inzicht, ruimte en controle  

Door zo’n stevige stellingname van het belang van religie in de ontwikkelingsorganisatie, komt het bijna als een verrassing wanneer Kathleen Ferrier uitlegt hoe de situatie was toen zij tien jaar geleden woordvoerder ontwikkelingssamenwerking in de tweede kamer was. ‘Religie speelde toen geen enkele rol in de OS. Ik heb tien jaar in Latijns-Amerika gewerkt, en wat ik daar geleerd heb, is dat religie juíst een rol moet spelen in ontwikkelingssamenwerking. Veel mensen in het Noorden beseffen niet hoeveel mensen zich in hun keuzes laten leiden door religie. In Latijns-Amerika bepaalt de Bijbel bijvoorbeeld wat mensen belangrijk vinden. Dus als je een effectief ontwikkelingsbeleid wil voeren, moet je verstand hebben van religie.’

‘In het Grote Merengebied in Afrika sprak ik met een imam en een dominee over ontwapening. Zij zeiden: als de staat oproept tot het inleveren van wapens, dan levert iedereen vriendelijk een wapen in terwijl ze thuis onder het bed nog drie wapens hebben liggen. Maar komt de vraag vanuit een religieus leider, dan geeft dat vertrouwen en doen mensen het wel. Hetzelfde geldt voor migrantengroepen in Nederland: als je moeilijke thema’s bespreekbaar wil maken, moet je de religieuze leiders bereiken.’

Lydwien Batterink vertelt over haar artikel

In Hong Kong, haar huidige woonplaats, ziet ze hoe de overheid nauw toekijkt op de groei van het christendom in het land. ‘De overheid zegt daar uit pragmatische reden: “We moeten weten wat die religie inhoudt. We moeten ons in die religie verdiepen, om controle te kunnen houden.” De vraag is: hoe kun je ruimte bieden en tegelijkertijd controle houden? In China heb ik gezien dat hoe sterker de controle wordt, hoe sterker de zaak wordt die men probeert te controleren. Hetzelfde geldt in Europa. Hoe meer je dingen negatief en als een bedreiging ziet, hoe sterker juist die kant van een zaak wordt.’

Religie als drijfveer

Henk Jochemsen, directeur van Prisma, houdt de aanwezigen ten slotte voor om vooral kritisch te blijven. Religie kan namelijk ook daarvoor dienen: als bron om vanuit een extern referentiepunt kritisch naar jezelf te kijken, om elkaar daarna over religieuze verschillen heen te vinden. De dialoog opzoeken is daarvoor essentieel, iets wat volgens Jochemsen in de ontwikkelingssector nog wel verbeterd zou kunnen worden.

Zeker na de gebeurtenissen in Parijs is het makkelijk om alleen de negatieve kant van religie te benadrukken. Maar waar alle sprekers voor pleiten, is om vooral de positieve kant van religie niet te vergeten. ‘In de Nederlandse samenleving, die toch een beetje aan het afbrokkelen is, is het belangrijk om naar de grote visie te blijven kijken’, concludeert Ferrier. ‘De grote visie van welke religie dan ook, die aanzet tot het goede. We mogen het belang en de rol van religie als drijfveer niet vergeten.’

Het Vice Versa themanummer ‘over Bijbelse inspiratie’ is mogelijk gemaakt door Cordaid, ICCO/KerkinActie, Mensen met een Missie, Oikos, Prisma en Woord en Daad.

Nabestellen? Bestel de special los of neem een abonnement op Vice Versa en krijg dit nummer nagestuurd (inclusief het laatste nummer van vorig jaar + twee specials over democratie en voedselketens)

Auteur
Nienke Zoetbrood

Datum:
23 januari 2015
Categorieën: