De nieuwe Access to Medicine Index 2014: hoe hebben de farmaceutische bedrijven gepresteerd?

Vandaag is de nieuwe Access to Medicine Index 2014 gepubliceerd. De index rangschikt iedere twee jaar bedrijven aan de hand van hun prestaties in ontwikkelingslanden. De 20 grootste farmaceutische bedrijven hebben meer gedaan om de toegang tot medicijnen te optimaliseren, maar op een aantal punten blijft de industrie achter. Bedrijven blijven terughoudend in het openbaar maken van informatie omtrent patenten en meerdere bedrijven zijn afgelopen jaren beschuldigd van omkoping en corruptie.

De Access to Medicine Index is een onafhankelijk initiatief dat inzichtelijk maakt wat de farmaceutische industrie doet voor de mensen in ontwikkelingslanden die geen betrouwbare toegang hebben tot veilige, effectieve en betaalbare medicijnen en vaccins.

Volgens het rapport hebben naar schatting twee miljard mensen nog steeds geen toegang tot de medicijnen die ze nodig hebben. De uitdaging om de toegang tot medicijnen te verbeteren ligt niet alleen in de handen van de grootste farmaceutische bedrijven, maar deze spelen zeker wel een belangrijke rol als ontwikkelaars en producenten van levensreddende producten. Ook hebben zij het vermogen om productieketens te optimaliseren. Daarom richt de Access to Medicine Index zich tot de 20 grootste farmaceutische bedrijven en toetst deze op beleid, prestaties, innovaties en transparantie. Elke twee jaar analyseert de index deze top 20 bedrijven en rankt ze op basis van hun inspanningen om de toegang tot medicijnen in ontwikkelingslanden te verbeteren.

De ranking is gebaseerd op 95 indicatoren die gerelateerd zijn aan 47 ziektes in 106 landen. Gedetailleerde company report cards leggen de plaats van een bedrijf in de ranglijst uit, aan de hand van een analyse van de prestaties van de bedrijven. Factoren die de index onder andere meet zijn de beschikbaarheid van medicijnen, de toegang tot medicijnen (en daarmee ook of mensen begrijpen hoe ze de medicijnen moeten gebruiken), betaalbaarheid en kwaliteit (dat het medicijn ook werkt zoals bedoeld en veilig is).

Laat de index vooruitgang zien?

Op diverse fronten boekt de farmaceutische industrie vooruitgang. Zo is er meer aandacht voor sociaaleconomische factoren en betaalbaarheid van medicijnen, waarbij prijzen steeds vaker binnen landen worden aangepast. Meer bedrijven experimenteren met innovatieve business modellen. Daarnaast verlenen bedrijven meer licenties aan bedrijven in ontwikkelingslanden zodat zij patentvrije varianten van hun medicijnen kunnen maken. Verder hebben alle 20 bedrijven nu een vorm van vertegenwoordiging op bestuursniveau voor zaken die gaan over de toegang tot medicijnen, wat laat zien dat er ook op organisatieniveau vooruitgang te zien is.

Een voorbeeld van een nieuw product dat sinds de index van 2012 op de markt is gekomen is een nieuwe pil ter bestrijding van multiresistente tuberculose, wat het eerste nieuwe medicijn is tegen deze ziekte in 40 jaar (ontwikkeld door het farmaceutische bedrijf Johnson & Johnson). Een ander voorbeeld is een nieuwe eenmaal daagse pil die een complete hiv-behandeling biedt. Het farmaceutische bedrijf Gilead heeft in 100 ontwikkelingslanden licenties versterkt om generieke varianten van het medicijn te distribueren. Een medische doorbraak is een pil die hepatitis C geneest, ook van deze pil heeft Gilead licenties versterkt in meer dan 91 landen.

Het bedrijf dat de meeste medicijnen maakt heeft nog geen garantie om bovenaan de index te komen te staan. Het gaat dus niet alleen om de hoeveelheid relevante producten die worden geproduceerd maar ook om wat bedrijven ermee doen. De bedrijven top drie bestaat uit: GlaxoSmithKline plc, Novo Nordisk A/S en Johnson & Johnson.

Zwakke prestaties

Op twee belangrijke punten blijven de prestaties van bedrijven achter. Ten eerste zijn bedrijven terughoudend in het openbaar maken van informatie over hun patenten. Het is onduidelijk waar de patenten geldig zijn en wanneer ze precies aflopen. Dat terwijl deze informatie juist cruciaal is voor medicijninkopers en producenten van generieke medicijnen.  Geen enkel bedrijf heeft de patentstatus bekend gemaakt afgelopen twee jaar.

Ten tweede valt er nog veel te bereiken op het gebied van marketingethiek, omkoping, corruptie en concurrentiewetgeving. Er zijn afgelopen twee jaar meerdere beschuldigingen geweest van corrupte farmaceutische bedrijven in China. De overtredingen die de index weergeeft variëren van het betalen of op een andere wijze ongepast belonen van artsen om hun producten voor te schrijven, het aanzetten tot voorschrijven van off-label gebruik tot geheime afspraken om de introductie tot generieke medicijnen op de markt te vertragen.

Uitdagingen voor de Acces to Medicine Index

De index is niet alleen kritisch op de prestaties van de farmaceutische bedrijven, maar ook op hun eigen methoden hoe ze de bedrijven meten. Wim Leereveld: ‘We hebben de afgelopen periode aangescherpt wat en hoe we meten.’ Daarom is de index nu in staat om een duidelijker beeld te verkrijgen van de sterke en zwakke punten van bedrijven, de vooruitgang die ze boeken, tegen welke problemen ze tegenaan zijn gelopen en hoe je ervoor kunt zorgen om koploper te zijn als het gaat om toegang tot medicijnen. De onderzoeksmethode van de index wordt ook voortdurend verder verfijnd in overleg met stakeholders, waaronder de World Health Organization (WHO), ngo’s, overheden, universiteiten en institutionele beleggers.

Een beperking die de index heeft is bijvoorbeeld dat sommige activiteiten van bedrijven om ziektes te bestrijden niet zijn erkend in de huidige index. Een ander obstakel is de afwezigheid van bepaalde data, omdat niet alle data legaal gepubliceerd kon worden, zo meldt het rapport. De index mist daarnaast informatie over hoeveel mensen  in ontwikkelingslanden vergeleken met eerdere publicaties van de index toegang hebben tot medicijnen, zegt Leereveld in de Volkskrant.

Innoveren blijft van belang

Vorig jaar schreef Vice Versa al over de index in een special over gezondheid. De farmaceutische industrie staat vanuit alle kanten onder druk, zo bleek. Te denken valt aan medicijnschandalen die tot stand zijn gekomen door politieke lobby, de beïnvloeding van artsen en apotheken, hoge aandeelhouderswinsten als gevolg van agressieve patentpolitiek en twee keer zoveel uitgaven voor marketing vergeleken met medisch onderzoek. Farmaceutische bedrijven die gevoelig waren voor de negatieve media-aandacht begonnen gezondheidsexperts en maatschappelijke organisaties te benaderen om hun reputatie op te krikken. Als antwoord hierop lanceerde Wim Leereveld in 2008 de eerste Acces to Medicine index (lees hier het artikel).

In de loop van de jaren zijn er al verschillende aanpassingen aangebracht aan de index, maar kan deze nog altijd verbeterd worden. Toch is de index al goed in staat om bedrijven te laten zien op welke vlakken ze de beschikbaarheid van medicijnen kunnen verbeteren en motiveert het ze om beter te presteren dan hun concurrenten. Farmaceutische bedrijven doen stappen in de goede richting: terwijl het puntensysteem van de index strenger is geworden heeft de industrie toch relatief meer punten weten te scoren dan vorige jaren, zo meldt de Volkskrant.

De Volkskrant meldt ook dat beleggers steeds meer waarde hechten aan de index. BNP Paribas, Dexia en vooraanstaande pensioenfondsen gebruiken de ranglijst als leidraad voor hun beleggingen. Naast de pensioenfondsen zien ook investeerders kansen. Niet voor niets, want de vraag naar pillen in ontwikkelingslanden stijgt veel sneller dan de vraag in westerse landen. Leereveld zelf is gelukkig ook positief: ‘op basis van de huidige ontwikkelingen durf ik te voorspellen dat we nog tijdens mijn leven een forse daling zien van het aantal patiënten dat is verstoken van medicijnen.’

Auteur
Iris Visser

Datum:
17 november 2014
Categorieën: