Onterechte trots

‘De winst voor de wereld zit hem niet in de hoeveelheid geld die we teruggeven, maar in het stoppen met geld naar ons toe te trekken’ betoogt Frank van der Linde in zijn nieuwste bijdrage. Frank roept de sector op om grootschalig onderzoek te doen naar de hoeveelheid geld die Nederland naar zich toetrekt door haar machtspositie uit te buiten en door oneerlijk beleid.

Ik heb me de afgelopen jaren het hoofd lopen breken waarom ik toch zo anders denk dan vele collega’s in de sector. En wellicht komt dat wel omdat ik Nederland een heel fout land vind. Ik ben nooit trots geweest op Nederland en schaam me vaak dat ik Nederlander ben.

Bas Heijne, redacteur en columnist van NRC Handelsblad, verwoordt mijn gevoel over Nederland uitstekend in een van zijn laatste columns[1]. 2013 is het jaar van Nederland en Rusland. En de feestelijkheden gaan vrolijk door, ondanks de grove schendingen van mensenrechten in Rusland. ‘Van begin af aan stonden handel en innovatie [hierbij] centraal’ kunnen we lezen op de website[2] van Buitenlandse Zaken. Timmermans heeft verklaard mensenrechten weer centraler te willen zetten, maar vooralsnog lijkt dat weinig invloed te hebben op het uiteindelijke beleid.

Israӫl en Palestina

Datzelfde zie ik gebeuren met betrekking tot de relatie met Israӫl en Palestina. Timmermans zegt weliswaar steviger dat het onacceptabel is dat er nederzettingen worden gebouwd, maar van een veel steviger optreden richting Israӫl is vooralsnog geen sprake. Sterker nog, volgens Shawqi Issa, advocaat, directeur van Ensan Center for Democracy and Human Rights en vaak voor de Palestijnse zaak betrokken bij het opstellen van verklaringen van de United Nations Human Rights Council in Genève, probeert Nederland samen met andere Westerse landen verklaringen van deze Council juist af te zwakken om Israël niet te veel tegen de haren in te strijken. Dit terwijl Israël inmiddels een enorme hoeveelheid mensenrechten heeft geschonden.

Nu geleidelijk aan de verklaringen van de Council sterker worden, ondanks de pogingen van Nederland om deze verklaringen af te zwakken, schort Israël de samenwerking met de Council op[3], in de wetenschap dat dit toch niet echt veel gevolgen zal hebben. Ik ben benieuwd naar Timmermans’s reactie maar vooral naar zijn actie.

Belastingvermijding

En als laatste voorbeeld wil ik verwijzen naar de uitspraken van staatssecretaris Weekers van Financien in het kamerdebat van 23 janauri[4]. Weekers is nog niet echt van plan om werk te maken van belastingontduiking en -vermijding, terwijl inmiddels toch overduidelijk is dat Nederland op dit punt ook een behoorlijk fout land is.

En dan laat ik voor de lengte van dit artikel mijn betogen over hoe fout Nederland met het milieu en resistente bacteriën om gaat maar achterwege.

Nee, ik ben geen trotse Nederlander en met redenen….

Partnerschappen

Wat ik bespeur bij veel Nederlandse ontwikkelingswerkers is dat zij veel positiever tegen onze overheid aankijken, een partner in haar ziet en er dus partnerships mee willen afsluiten en/of als onderaannemer van haar willen werken, zeker nu er ‘eentje van ons op de apenrots zit’. Vaak vinden ze het Nederlandse overheidsbeleid wel wat te slap, maar zich echt daarvan distantiëren doen ze niet.

Dat begrijp ik ook wel. Jarenlang was het OS-paradigma gebaseerd op de ODA-norm die stelt dat rijke landen 0,7% van hun Bruto National Product af moeten staan aan ontwikkelingslanden en Nederland was jarenlang een van de beste jongetjes van de klas. We droegen zelfs 0,8% af. Terecht konden we trots zijn op ons land en op ons OS-beleid. Of toch niet?

Wat mij betreft helemaal niet. Want de 0,7% of 0,8% is de verkeerde discussie. Het gaat er in beginsel om hoe Nederland zich in z’n geheel gedraagt in de wereld, dus hoeveel geld Nederland naar zich toehaalt door haar machtspositie (samen met andere westerse landen) uit te buiten en door oneerlijk beleid. Op zo’n integrale manier wordt nooit de balans opgemaakt en we berekenen ook nooit hoeveel we verdienen met onze houding in de wereld. Wel zijn we onterecht trots dat we van de winst een bepaald percentage teruggeven.

Volgens de Zambiaanse econoom Savior Mwambwa is het verlies voor zijn land alleen al door belastingconstructies drie maal zo hoog als het aan ontwikkelingshulp ontvangt[5]. En dan hebben we het dus alleen nog maar over belastingconstructies. Wat wij verdienen met ons totale beleid, ligt vele malen hoger dan de 0,8 of 0,7% die we tegengaven.

Pronken

Dat de Nederlandse overheid jaren heeft gepronkt met de 0,8 of 0,7% en daarmee een groot gedeelte van de Nederlandse bevolking heeft beïnvloedt, is tot daar aan toe. Dat Nederlandse ontwikkelingsorganisaties deze illusie niet ontmaskerd hebben en het publiek niet voldoende een ander geluid hebben laten horen, door juist de hoeveelheid geld die we naar ons toetrekken stevig aan de kaak te stellen, is een gotspé.

Milieuorganisaties

Het verklaart wellicht ook de kloof tussen ontwikkelingsorganisaties en andere maatschappelijke organisaties. Omdat bijvoorbeeld milieuorganisaties primair in eigen land actief zijn, en veel beter kijken naar de onvolkomenheden in ons eigen beleid, zijn zij minder trots en hebben zij meer realiteitszin ten aanzien van ons eigen beleid. Sommige willen daarom ook absoluut geen geld van de Nederlandse overheid aannemen, of alleen als het vrij geld is in het kader van het financieren van tegenmacht.

Nu zelfs datgene waar ontwikkelingswerkers ten onrechte ten dele hun te grote trots aan ontleenden is verdwenen (het budget, de 0,8/0,7%), is het hoog tijd om het Nederlandse overheidsbeleid in z’n integraliteit te beoordelen. Ik stel voor dat de OS-sector (al dan niet onder leiding van branchorganisatie Partos en al dan niet samen met andere maatschappelijke organisaties) op korte termijn grootschalig onderzoek doet naar de hoeveelheid geld die Nederland verdient door haar machtspositie uit te buiten en met haar incoherente beleid. Op basis daarvan zou de sector haar strategie voor de komende jaren moeten bepalen, inclusief het wel of niet aangaan van partnerschapoen met de overheid.

Ik denk dat na het onderzoek de discussie over de 0,8, 0,7 of 0,5% die we teruggeven zal verstommen. De winst voor de wereld zit hem niet in de hoeveelheid die we teruggeven, maar in het stoppen geld naar ons toe te trekken.

Auteur
Selma Zijlstra

Datum:
07 februari 2013
Categorieën: