‘Lobby Nederlands maatschappelijk middenveld van allerbelabberdste kwaliteit’

Beste Nederlandse ontwikkelingswerkers,

Uiteraard eerst nog de beste wensen! Ik hoop op een ambitieus 2013. Want er is nogal wat aan de hand in de wereld. En ondanks dat we dat elk jaar zeggen, denk ik toch dat 2013 een bijzonder jaar wordt. Positief of negatief, dat valt te bezien, en dat ligt voor een gedeelte aan jullie.

Ten aanzien van de ongeveer 1 miljard mensen die in armoede leven, zal 2013 niet zoveel verschillen van 2012, 2014 of zelfs 2020. Maar op andere gebieden zijn in 2013, of in ieder geval op relatief korte termijn, wél keerpunten te verwachten. Ten eerste global warming en in bredere zin ons milieu. De opwarming van de aarde gaat snel naar het punt, waarna we het tij veel moeilijker kunnen keren of de kosten daarvan in ieder geval veel hoger zijn. Ook de opkomst van resistente bacteriën komt in een gevaarlijke fase en grootschalige actie is op korte termijn vereist. Zelfs obesitas behoeft nodig onze maximale aandacht, want volgens de WHO is het de grote toekomstige killer – ook in ontwikkelingslanden – als we niet nu ingrijpen.

Maar bovenal zie ik een escalatie van de conflicten in het Midden-Oosten toch wel als een van de grootste bedreigingen voor de gehele wereld, dus ook voor onszelf. Ten eerste de burgeroorlog in Syrië. Ondanks dat steeds meer experts aannemen dat het huidige regime in 2013 valt, moeten we hopen dat Assad als een kat in het nauw geen rare sprongen maakt door bijvoorbeeld chemische wapens in te zetten of te verplaatsen naar Hezbollah in het zuiden van Libanon. Dat laatste zal Israël doen besluiten zich met het conflict te bemoeien. Hezbollah beschikt momenteel over ruim 30.000 raketten waarvan er velen op Israël zullen worden afgevuurd en die ongetwijfeld net als die van Hamas, Tel Aviv inmiddels ook kunnen bereiken. Maar ook als de val van Assad met een sisser afloopt, is het nog maar de vraag hoe het post-Assad tijdperk eruit ziet. Minimaal zullen de Koerden zich dan niet meer zo gemakkelijk onder een centraal gezag voegen en een sterk islamitisch regime, als er al snel weer centraal gezag ontstaat, behoort zeker tot de mogelijkheden.

Aan de andere kant van het Midden-Oosten zien we al een steeds islamitischer regime, namelijk in Egypte, waardoor Hamas – de ‘regering’ van de Gazastrip – steeds minder geïsoleerd raakt. Maar de allerbelangrijkste ontwikkeling in het Midden-Oosten is de verrechtsing van de Israëlische politiek. Zo goed als zeker kiest Israel bij de komende verkiezing op 22 januari een rechtser parlement en vormt de huidige premier (Netanyahu) wederom een regering, rechtser dan ooit. Momenteel wordt Netanyahu door diverse ex-bazen van veiligheidsdiensten betiteld als onbekwaam, egocentrisch en niet opererend in het landsbelang, laat staan in het belang van vrede in het Midden-Oosten. Vrede met Palestina, op 29 november vorige jaar is ze door de VN erkend als staat (ik stel voor dat we vanaf heden over Palestina spreken en niet meer over de Bezette Palestijnse gebieden of OPT), is kleiner dan ooit. Diverse splinterpartijen hebben al opgeroepen tot een derde intifada en inmiddels ziet 88% van de Palestijnen geweld als de beste manier om de Palestijnse onafhankelijkheid af te dwingen. Over een Israëlische reactie op een derde intifada hoeven we niet te speculeren. Die zal hard en meedogenloos zijn, zeker met een regering Netanyahu.

En last but not least, Iran. Netanyahu maakt er geen enkel geheim van desnoods zonder de (steun van de) VS Iran aan te vallen als Iran doorgaat met haar nucleaire programma. Maar zo’n oorlog is sneller begonnen dan beëindigd, zoals we weten na Afghanistan en Irak.

De directe impact van een escalatie van een van deze conflicten is uiteraard verschrikkelijk. Duizenden mensen zullen omkomen en vluchtelingenstromen zullen op gang komen. Maar eerlijk is eerlijk, het aantal potentiële slachtoffers en vluchtelingen door global warming is veel groter, alsmede het aantal slachtoffers door resistente bacteriën of zelfs obesitas. Maar zodra de aandacht van de wereld uitgaat naar gewapende conflicten in het Midden-Oosten, omdat onrust in het Midden-Oosten via hogere olieprijzen de langzaam herstellende wereldeconomie in een recessie zal doen belanden, zullen onze politieke leiders helemaal geen aandacht meer hebben voor global warming, resistente bacteriën, obesitas, honger, armoede etc.

Nu al is voor deze onderwerpen te weinig aandacht. Daarom zal het (internationale) maatschappelijke middenveld er alles aan moeten doen om onze politieke leiders te bewegen nu echt serieus werk te maken van het oplossen van de conflicten in het Midden-Oosten. Op sommige conflicten/ontwikkelingen heeft het Westen (nog) maar beperkt grip (Egypte bijvoorbeeld), maar op bondgenoot Israël des te meer. En Israël heeft inmiddels zo veel VN-resoluties aan z’n laars gelapt en het internationale recht zo structureel met voeten getreden, dat het hard aanpakken van Israël (bijvoorbeeld door een handelsboycot) niet meer dan logisch is (als het Westen nog enig krediet wil behouden in de wereld, hetgeen handig is in bijvoorbeeld onderhandelingen met Iran). En het mooie is dat een andere houding ten aanzien van Israël en daardoor een andere houding van Israël direct invloed heeft op alle andere conflicten in het Midden-Oosten.

De Nederlandse regering doet weinig om Israël te beïnvloeden. Af een toe een belerend vingertje over de uitbreiding van de zoveelste nederzetting heeft geen enkele invloed op de regering Netanyahu. Sterker nog, Nederland wordt als een van de meest trouwe bondgenoten gezien, terwijl Nederland nogal wat mogelijkheden heeft om Israël wél onder druk te zetten. Naast een totale handelsboycot, die uiterst effectief kan zijn omdat Nederland een belangrijke handelspartner is van Israël, heeft Nederland ook de mogelijkheid om de samenwerking tussen de NAVO en Israël te bevriezen. Elk NAVO-lid heeft namelijk vetorecht ten aanzien van elk NAVO-besluit.

De huidige lobby van het Nederlandse maatschappelijke middenveld (bijvoorbeeld voor het labelen van producten uit de nederzettingen als zodanig) is volledig onder de maat en mist urgentie. Daarnaast is deze lobby ook nog van een allerbelabberdste kwaliteit. Volgens een beleidsmedewerker van een grote Tweede Kamerfractie (die graag anoniem wil blijven, omdat het anders te veel problemen oplevert voor zijn/haar werk) zijn lobbyisten van Nederlandse ngo’s ‘vaak te laat, te veel op zichzelf gericht en passen ze hun boodschap te weinig aan aan de ontvanger; te principieel en te weinig pragmatisch’.

Het maatschappelijk middenveld moet veel hoger inzetten, bijvoorbeeld op een handelsboycot van Israëlische producten (niet alleen uit nederzettingen, maar in z’n geheel). Dat moet zij afdwingen door een professionele (!) lobby die wordt ondersteund door een grootschalige campagne. Daarbij zal het publiek gemobiliseerd moeten worden, maar ook geïnformeerd. Bijvoorbeeld dat problemen in het Midden-Oosten ook onze problemen zijn, namelijk via de hogere olieprijzen. Het zou interessant zijn als het Centraal Planbureau eens doorrekent of een conflict in het Midden-Oosten meer of minder invloed heeft op de koopkracht, dan de stijging van de zorgpremie. En natuurlijk is er ook van alles aan de hand aan de Palestijnse kant, waardoor we ook ten aanzien van Palestina onze strategie moeten bijstellen, maar daarover schrijf ik een andere keer.

Het gaat er om of we veel grootser durven te denken, bereid zijn grootschalig de confrontatie met onze eigen overheid en het publiek in de volle breedte aan te gaan, en de eventuele consequenties daarvan te aanvaarden. Dat grootser denken hoeven we echt niet allemaal te doen, maar er moet wel ruimte zijn voor een aantal grote denkers en doeners die de ruimte krijgen het bestaande beleid van maatschappelijke organisaties volledig overhoop te gooien. Zoals Steve Jobs dat heeft gedaan in de IT/telecom-sector. Zonder Steve Jobs, zaten we nu nog steeds te pielen op veredelde telefoons in plaats van volwaardige minicomputers. Terwijl er in onze sector toch wel iets meer op het spel staat. Hopelijk is 2013 een keerpunt en wordt het Nederlandse maatschappelijk middenveld weer een voorloper en voorbeeld voor andere landen zoals we in het verleden vaak zijn geweest.

Met vriendelijke groet,

Frank van der Linde

info[a]frankvanderlinde.net

Auteur
Jeroen Aerts

Datum:
09 januari 2013
Categorieën: